Groep 5/6 – Week 1 – Les 3

Wat is het beste materiaal voor een klok?

Algemene informatie

  • Groep: 5 en 6
  • Tijdsduur: neem hiervoor een dagdeel. Je kunt de les ook over twee dagdelen verdelen.
  • Onderwerp(en): onderzoek aan materialen
  • Leergebieden: erfgoed, natuur en techniek
  • Vaardigheden: creatief denken en handelen, kritisch denken, probleemoplossend denken en handelen, samenwerken
  • Begrippen: klok, brons
  • Kerndoelen: 42: De leerlingen leren onderzoek doen aan materialen en natuurkundige verschijnselen.

Korte uitleg van de les

De leerlingen onderzoeken wat het beste materiaal is om een klok van te maken, en waarom.

NB: Zijn jij en je leerlingen gewend aan onderzoekend leren, dan kun je de leerlingen redelijk zelfstandig aan de slag laten gaan met behulp van de werkbladen. Is deze methode nieuw voor hen, begeleid ze dan intensief. De werkbladen zijn een hulpmiddel bij het onderzoek. Het invullen ervan moet niet het doel van de les worden.

Nodig

Leerdoelen

  • De leerlingen weten dat brons het beste materiaal is om een klok van te maken
  • De leerlingen weten dat je deze informatie uit een boek kunt halen, maar dat je dit ook zelf kunt onderzoeken
  • De leerlingen begrijpen dat ‘mooi’ en ‘goed’ relatieve begrippen zijn en dat je daar zelf een definitie van moet geven als je ze wilt gebruiken in een onderzoek
  • De leerlingen zijn zich ervan bewust dat een goed onderzoek aan heel veel criteria moet voldoen

Voorbereiding voor de leerkracht

  • Bereid je goed voor op deze les. Bekijk de instructiefilm over onderzoekend leren:
  • Lees alle werkbladen en pas ze waar nodig aan, zodat ze passen bij de les die jou voor ogen staat.
  • Zorg voor voldoende verschillende materialen die geluid maken.
    • Tin, blik, zink, ijzer, koper (dit kunnen eenvoudige huis- tuin- en keukenspullen zijn zoals een kan, een fluitketel, een leeg blik, een zinken emmer, een pan).
    • Tweedehands zijn pannen, kannen e.d. van tin en koper voor weinig te koop.
    • Stokjes van hout en metaal om de voorwerpen mee aan te slaan.
    • Een of meer voorwerpen van brons (een bronzen klokje is tweedehands te koop).
  • Vraag tijdig aan leerlingen om voorwerpen mee te nemen. De leerlingen kunnen ook materialen zoeken in school (de keuken, muziekinstrumenten).
  • Verdeel de klas in groepjes van 4 leerlingen.

Je kunt voorafgaand aan deze les onderzoeken waar bronzen beelden staan in de buurt van de school. Zodat je de leerlingen hierop kunt wijzen.

Wat is het beste materiaal voor een klok?

Introductie

Start de les met het laten horen van iets dat lijkt op een klok.

Laat leerlingen de klank beschrijven. Vraag van welk materiaal een klok van gemaakt is. Waarom van dit materiaal? Laat kinderen vragen bedenken. Vertel dat ze hun vragen zelf gaan onderzoeken en presenteren aan elkaar. Ze gaan onderzoekend leren.

Uitvoering

Werkblad 1: Rolverdeling

  • Doe het onderzoek in groepjes. Het is handig als iedereen in het groepje een eigen rol heeft. Daartoe maken de leerlingen afspraken en noteren die op het werkblad (een andere rolverdeling is ook mogelijk, pas dit van tevoren aan).
  • De groepjes lezen ter voorbereiding de tekst ‘welke materialen zijn er?
  • De groepjes maken onderzoeksvragen. Help de leerlingen klassikaal bij het bedenken en formuleren van een goede onderzoeksvraag. Een goede onderzoeksvraag is:
    • eenduidig (je onderzoekt 1 ding)
    • specifiek (je gebruikt geen algemene termen)
    • meetbaar en
    • uitvoerbaar in de klas. Bijvoorbeeld: welk materiaal klinkt het mooist? Of: welk materiaal klinkt het meest als een klok?

Binnen deze criteria is het wel mogelijk dat verschillende groepjes andere onderzoeksvragen maken.

Werkblad 2: Onderzoeksvraag

  • De groepjes controleren elkaars onderzoeksvraag. Wil je dit niet, haal dan dat gedeelte van het werkblad af. Je kunt ook één onderzoeksvraag samen met de leerlingen bepalen. Sla dan werkblad 2 over.
  • Zet het experiment op zodra de onderzoeksvragen zijn bepaald. Bepaal ten eerste de definitie van ‘mooi’ of ‘goed’ geluid. Zie punt 1: welk materiaal klinkt het mooist? Dat is natuurlijk erg subjectief.

Werkblad 3: Geluid

  • Hebben de leerlingen een eigen definitie of kenmerken van hoe een klok klinkt of zou moeten klinken? Dan kunnen ze onderzoeken of brons daarvoor inderdaad het beste materiaal is.

Werkblad 4: Het onderzoek

  • De school zorgt voor een basishoeveelheid van objecten die van verschillende materialen zijn gemaakt. Zet de objecten centraal neer. Laat de groepjes telkens objecten halen en weer terugzetten.

Werkblad 5: Observaties

  • Hebben de leerlingen zelf het onderzoek opgezet? Dan maken ze het observatieblad dat bij het onderzoek hoort.Belangrijk: bij een dergelijk experiment mag er telkens maar één variabele veranderen. In dit onderzoek zijn DRIE variabelen: het object zelf, het slaginstrument en of het object hangt of staat. Als de leerlingen geluiden willen vergelijken, zullen ze eerst alles met de (bijvoorbeeld) vork moeten aanslaan, daarna alles met het houten stokje, alles eerst staand op tafel en daarna hangend etc.
  • Vind je dit te ingewikkeld? Haal dan de tweede variabele (het slaginstrument) weg en laat alle groepjes met hetzelfde slaginstrument werken.
  • Als het onderzoek is gedaan, trekken de leerlingen hun conclusies.

Werkblad 6: Conclusies

Werkblad 7: Presentatie

De leerlingen bereiden een presentatie voor met behulp van het werkblad. Hadden ze allemaal dezelfde onderzoeksvraag? Pas dan punt 1 aan op het werkblad indien nodig.

De groepjes presenteren hun onderzoeken, resultaten en conclusies aan elkaar.

Afsluiting

Praat na over de onderzoeksopzetten.

  • Welke materialen zijn er onderzocht? Welke materialen zijn niet onderzocht? Zou dat invloed hebben op de resultaten? Zouden de resultaten anders zijn als het onderzoek op een andere plaats zou zijn uitgevoerd, bijvoorbeeld buiten, of bovenin een toren?
  • Zijn er nog nieuwe dingen uit het onderzoek gekomen waar jullie niet naar op zoek waren? Zijn er onverwachte dingen gebeurd? Hebben we daar wat aan in dit thema?

Praat ook over de vorm van de objecten.

  • Een klok heeft een heel specifieke vorm. Welk object lijkt daar het meest op? Is er een emmer gebruikt?. Toch klonk de emmer (waarschijnlijk) niet als een klok. Betekent dat dat het materiaal belangrijker is dan de vorm?

Praat ten slotte over het verschil tussen hangen en staan.

  • Hoe zou het komen dat er verschil in geluid is tussen hangende en staande objecten, ook zal zijn ze dezelfde?

Hieruit kan een experimentenronde volgen over trilling. Hangende objecten kunnen immers vrijer trillen.

Verwoorden

Reflectie

  • Wat hebben we gedaan?
  • Wat is het beste materiaal om een klok van te maken? (Brons is het beste materiaal om een klok van te maken: het klinkt helder, draagt ver en het blijft lang goed. De oudste klokken die nog klinken stammen uit de tijd voor onze jaartelling. Glas klinkt ook heel mooi, maar is niet sterk en het geluid draagt niet ver. IJzeren klokken maken niet zo'n mooie tonen als brons.)
  • Hoe weet je dat?
  • Weten we dat nu heel zeker?
  • Wat weten we niet?
  • Wat wil je nog meer weten?