Wat is het beste materiaal voor een klok?
Introductie
Start de les met het laten horen van iets dat lijkt op een klok.
Laat leerlingen de klank beschrijven. Vraag van welk materiaal een klok van gemaakt is. Waarom van dit materiaal? Laat kinderen vragen bedenken. Vertel dat ze hun vragen zelf gaan onderzoeken en presenteren aan elkaar. Ze gaan onderzoekend leren.
Uitvoering
Werkblad 1: Rolverdeling
- Doe het onderzoek in groepjes. Het is handig als iedereen in het groepje een eigen rol heeft. Daartoe maken de leerlingen afspraken en noteren die op het werkblad (een andere rolverdeling is ook mogelijk, pas dit van tevoren aan).
- De groepjes lezen ter voorbereiding de tekst ‘welke materialen zijn er?’
- De groepjes maken onderzoeksvragen. Help de leerlingen klassikaal bij het bedenken en formuleren van een goede onderzoeksvraag. Een goede onderzoeksvraag is:
- eenduidig (je onderzoekt 1 ding)
- specifiek (je gebruikt geen algemene termen)
- meetbaar en
- uitvoerbaar in de klas. Bijvoorbeeld: welk materiaal klinkt het mooist? Of: welk materiaal klinkt het meest als een klok?
Binnen deze criteria is het wel mogelijk dat verschillende groepjes andere onderzoeksvragen maken.
Werkblad 2: Onderzoeksvraag
- De groepjes controleren elkaars onderzoeksvraag. Wil je dit niet, haal dan dat gedeelte van het werkblad af. Je kunt ook één onderzoeksvraag samen met de leerlingen bepalen. Sla dan werkblad 2 over.
- Zet het experiment op zodra de onderzoeksvragen zijn bepaald. Bepaal ten eerste de definitie van ‘mooi’ of ‘goed’ geluid. Zie punt 1: welk materiaal klinkt het mooist? Dat is natuurlijk erg subjectief.
Werkblad 3: Geluid
- Hebben de leerlingen een eigen definitie of kenmerken van hoe een klok klinkt of zou moeten klinken? Dan kunnen ze onderzoeken of brons daarvoor inderdaad het beste materiaal is.
Werkblad 4: Het onderzoek
- De school zorgt voor een basishoeveelheid van objecten die van verschillende materialen zijn gemaakt. Zet de objecten centraal neer. Laat de groepjes telkens objecten halen en weer terugzetten.
Werkblad 5: Observaties
- Hebben de leerlingen zelf het onderzoek opgezet? Dan maken ze het observatieblad dat bij het onderzoek hoort.Belangrijk: bij een dergelijk experiment mag er telkens maar één variabele veranderen. In dit onderzoek zijn DRIE variabelen: het object zelf, het slaginstrument en of het object hangt of staat. Als de leerlingen geluiden willen vergelijken, zullen ze eerst alles met de (bijvoorbeeld) vork moeten aanslaan, daarna alles met het houten stokje, alles eerst staand op tafel en daarna hangend etc.
- Vind je dit te ingewikkeld? Haal dan de tweede variabele (het slaginstrument) weg en laat alle groepjes met hetzelfde slaginstrument werken.
- Als het onderzoek is gedaan, trekken de leerlingen hun conclusies.
Werkblad 6: Conclusies
Werkblad 7: Presentatie
De leerlingen bereiden een presentatie voor met behulp van het werkblad. Hadden ze allemaal dezelfde onderzoeksvraag? Pas dan punt 1 aan op het werkblad indien nodig.
De groepjes presenteren hun onderzoeken, resultaten en conclusies aan elkaar.
Afsluiting
Praat na over de onderzoeksopzetten.
- Welke materialen zijn er onderzocht? Welke materialen zijn niet onderzocht? Zou dat invloed hebben op de resultaten? Zouden de resultaten anders zijn als het onderzoek op een andere plaats zou zijn uitgevoerd, bijvoorbeeld buiten, of bovenin een toren?
- Zijn er nog nieuwe dingen uit het onderzoek gekomen waar jullie niet naar op zoek waren? Zijn er onverwachte dingen gebeurd? Hebben we daar wat aan in dit thema?
Praat ook over de vorm van de objecten.
- Een klok heeft een heel specifieke vorm. Welk object lijkt daar het meest op? Is er een emmer gebruikt?. Toch klonk de emmer (waarschijnlijk) niet als een klok. Betekent dat dat het materiaal belangrijker is dan de vorm?
Praat ten slotte over het verschil tussen hangen en staan.
- Hoe zou het komen dat er verschil in geluid is tussen hangende en staande objecten, ook zal zijn ze dezelfde?
Hieruit kan een experimentenronde volgen over trilling. Hangende objecten kunnen immers vrijer trillen.
Verwoorden
Reflectie
- Wat hebben we gedaan?
- Wat is het beste materiaal om een klok van te maken? (Brons is het beste materiaal om een klok van te maken: het klinkt helder, draagt ver en het blijft lang goed. De oudste klokken die nog klinken stammen uit de tijd voor onze jaartelling. Glas klinkt ook heel mooi, maar is niet sterk en het geluid draagt niet ver. IJzeren klokken maken niet zo'n mooie tonen als brons.)
- Hoe weet je dat?
- Weten we dat nu heel zeker?
- Wat weten we niet?
- Wat wil je nog meer weten?